-->

عفونت ادراری در کودکان

نویسنده 
عفونت ادراری در کودکان

معمولاً ما فكر می­ كنيم ادرار، مادّه­ ای پر از میکروب است و به همين دليل شستن بدن را پس از خروج آن، لازم می­ دانيم. امّا باید دانست ادرار فرد سالم هیچ نوع میکروبی در خود ندارد و میکروب ­های بيماری­ زا از طریق پوستِ ناحیه­ ی تناسلی وارد مجرای ادراری شده، پس از رشد و تکثیر، مجرا و مثانه ­ی فرد را عفونی و بيمار می ­کنند. از آن­جا كه عفونت ادراری یکی از بیمار ی­های شایع در کودکان است، والدین باید اطلاعات كافی در شناخت علايم و روش صحيح درمان داشته باشند. در بسیاری از موارد به­خصوص در اطفال زير يك سال، علايم نامشخص است و والدين حتّی نمی­ دانند فرزندشان به این بيماری مبتلاست. عفونت ادراری بسيار مهم است زيرا اگر به موقع تشخيص داده نشده و درمان نشود، می­ تواند مشکلات کلیوی جدّی ايجاد كند.

سيستم توليد ادرار از کلیه‌ها، میزنای، مثانه و مجرای ادراری تشکیل شده است. پس از توليد، ادرار از کلیه­ ها حرکت کرده و از طریق میزنای به مثانه می ­ریزد. بعد از پر شدن مثانه و هنگام تخليه ادرار، ماهیچه­ ای به نام اسفنکتر از انقباض خارج شده و در حالت استراحت قرار می­ گیرد. پس از آن، ادرار از دستگاه تناسلی خارج می­ شود. تمام اين مسير استریل و فاقد باکتری می­ باشد و ورود هرگونه آلودگی،علائمی در بدن كودک به ­وجود می‌آورد که بعد از گذشت زمان و با تكثير و رشد عامل بیماری­ زا، به­ تدریج دفع ادرار دچار اختلال شده و بیماری در بدن كودك مستقر می­ شود.

نشانه‌های عفونت ادراری در كودك چيست؟

عمدتاً علایم عفونت ادراری در کودکان و نوزادان مانند بزرگسالان شامل تكرر، درد و سوزش نمی­ باشند. اين علايم گاهی ظاهراً نامرتبط بوده و والدين را گيج می­ كند. از مهم­ترين نشانه­ ها می­ توان از تبی بدون علّت، بوی غيرعادی ادرار، استفراغ و بی اشتهایی، پریشانی و بی­ قراری کودک نام برد.

كودكان بزرگ­تر اغلب علايم را بازگو مي ­كنند كه شامل درد یا سوزش هنگام دفع ادرار، نیاز مکرر به دستشویی رفتن، بی­ اختیاری ادرار، تغيير رنگ ادرار به قرمز، صورتی، کدر، درد پشت، پهلو یا زیر شکم می­ باشد.

چه زمانی می‌گوییم فرد به عفونت ادراری مبتلا شده است؟

عفونت ادراری بر اثر ورود باکتری­ هاي روده به محیط مثانه رخ می‌دهد. این باکتری‌ها با ورود به مجرای ادراری و مثانه، به جداره­ ی آن حمله می‌کنند و ابتدا باعث قرمزی، التهاب و واکنش در دستگاه ادراری تحتانی می‌شوند. اولین واکنش التهابی، تکرر ادرار و سوزش است.

در صورت عدم تشخيص و درمان درد زیر شکم یا پهلوها، دفع قطره‌قطره ادرار، احساس پر بودن مثانه، بوی بد ادرار، خون در ادرار یا تیره ‌شدن رنگ ادرار نیز از ديگر نشانه­ ها خواهد بود.

پس چه بايد كرد؟

نكته­ ی مهم، اقدام به موقع برای درمان كودک است، در اين­صورت خیلی زود كودک رو به بهبودی خواهد رفت، امّا در مواردی که درمان­ های خانگی يا خودسرانه برای كودک تب آلود و بی­قرار انجام گيرد و تشخیص و درمان آن به تعويق بي افتد، احتمال آسیب­ های جدّي و درازمدّت به سیستم كليه و مثانه وجود دارد. اختلال عملکرد كليه منجر به نارسایی آن خواهد شد. در اين ميان، نوزادان و كودكان زير سه سال بیش­تر در معرض خطر نارسایی کلیوی هستند. علاوه بر صدمات جدّی به كليه ­ها، عفونت ادراری می­تواند عفونت خونی شديد ايجاد كرده و منجر به عفونت­ های حاد در سراسر بدن گردد كه در پزشكی به آن «سِپسیس»گفته می­ شود.

اقدامات لازم در مواجهه با كودک مبتلا شامل مراجعه به متخصص اطفال و ارايه شرح حال كودک می­ باشد. پزشک معالج پس از معاينه، ممکن است آزمایش ادرار تجویز کند. سپس با توجه به نتیجه آزمایش، داروهای مورد نظر برای کودک تجويز می­ گردد. اگر درمان به­ موقع صورت گيرد در بيش­تر مواقع نيازی به بستری شدن كودک در بيمارستان نخواهد بود و گاهی لازم است نوزادان مبتلا در بيمارستان داروی وریدی دریافت کنند.

بعد از این­که علائم کودک بهتر شد، متخصص معالج در صورت نياز، قسمت­ های بالاتر سیستم دفع ادرار شامل مثانه و کلیه­ ها را هم معاینه می­ کند، زیرا گاهی ممکن است ادرار به­ جای پایین آمدن از مثانه به کلیه ­ها برگردد و در اصطلاح كودک، مبتلا به برگشت ادرار باشد. چنین مشکلاتی احتمال بروز عفونت ادراری را در کلیه ­ها و مثانه­ ی کودک افزایش می­ دهند و بايستی به­ طور كامل و دقيق درمان شود.

از آن­جا كه سهل­ انگاری در درمان این بیماری ممکن است سبب از دست رفتن بخشی از کلیه شود بنابراین پزشک متخصص اطفال علاوه بر درمان کوتاه ­مدّت بيمار با درخواست سونوگرافی و در صورت لزوم عکس رنگی وضعیت کودک را بیش­تر بررسی كرده تا بتواند از مستعد شدن کودک به این عفونت و تکرار آن كه منجر به نارسایی کلیوی در طی زندگی كودک می­ شود، پيشگيری كند. معمولاً لازم است تا ۲سال بعد از شروع عفونت، كودك، تحت نظر پزشک متخصص اطفال باشد و ابتدا ماهانه و پس از آن، هر ۳ ماه آزمایش ادرار بدهد تا عدم عفونت در اين دوره­ ها تأييد گردد.

راه ­های پيشگيری از عفونت ادراری در كودكان چيست؟

تغذيه ­ی مناسب، يك راه پيشگيری آسان و در دسترس است. اثبات شده شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه می­ شوند به­ دليل انتقال آنتی بادی­ های مادری کم­تر دچار عفونت ادراری می­ شوند. ختنه نوزادان پسر، سبب برداشت پوست اضافی آلت تناسلی می ­شود. اين محل، مكانی مناسب برای تجمع باكتری­ های بيماری­ زاست و حذف آن می تواند به سلامت دستگاه ادراری نوزاد كمک كند. از طرف ديگر، شستشوی صحيح نوزادان و خردسالان دختر احتمال ابتلا به عفونت ادراری را کم می­ کند. مجرايی که ادرار را از مثانه به خارج بدن هدایت می­ کند در دختران بسيار كوتاه ­تر از پسران می­ باشد و به­ دليل همين كوتاهی، میکروب­ ها می توانند به آسانی به قسمت­ های داخلی­ تر مجرا و مثانه رسيده و عفونت را ایجاد کنند. نزدیک بودن مجرای خروجی ادرار به محل خروج مدفوع در دختران، دليل ديگری برای تكرار عفونت در نوزادان دختر می­باشد. بنابراين بايستی اندام تناسلی دختران را در هر بار شستشو از جلو به عقب شست تا هيچ­گونه آلودگی ميكروبی از مدفوع كودک به ناحيه­ی تناسلی و مجرای ادرار منتقل نشود و نبايد به بهانه ­ی بهتر تميز كردن و پيشگيری از صابون­ ها و مواد شوینده ­ی قوی جهت شستشو استفاده كرد زيرا باعث تحريک و آسيب­ پذيری بيش­تر اين ناحيه می­ گردد.

شستشوی كودک در محل استفاده بزرگسالان روش نادرستی برای حمام دادن آن ­هاست. بنابراين خودداری از استحمام کودکان در وان خانواده، روش ديگری برای جلوگيری از ابتلاست. عفونت ادراری در كودكانی كه به يبوست مبتلا هستند به­ دليل فشار روده­ ها به مثانه بيش­تر می شود. افزايش وزن غيرمتعارف و پوشش تنگ در ناحيه­ ی تناسلی نيز يكی از دلايل افزايش استعداد ابتلا به اين بيماری است. ادرار کردن به­ طور منظم می­ تواند به­ طور مؤثری مجرای ادراری را استریل نگه دارد ولی نگهداری ادرار در مثانه يكی از عادت ­های متداول در بين خردسالان است لذا بايستی كودكان را به دفع ادرار تشويق و يادآوری كرد.

در انتها بايد دانست كه گرچه عفونت ادراری بيماری مهمی است و بايد جدّی گرفته شود ولی یادمان باشد، عفونت ادراری مانند هر بيماری ديگری در کودکان شایع است و دور از انتظار نیست و با توجه به علايم، اقدام درست و درمان زودهنگام؛ جای هيچ نگرانی باقی نخواهد ماند.

  • سال: 1397
  • فصل: بهار
  • شماره: 7
منتشرشده در کودک, نشریه 7

نشریه ای که به حضور شما خوانندگان گرامی تقدیم می گردد، نخستین نشریه تخصصی بهداشت و سلامت در استان البرز می باشد . این نشریه به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی که برای خود در قبال آگاهی رسانی در حوزه سلامت به جامعه در نظر گرفته ایم

بیشترین نظرات