-->

ترس علت شروع لکنت نیست

نویسنده 
ترس علت شروع لکنت نیست

 

بیست و دوم اکتبر مصادف با روز جهانی آگاه سازی از لکنت می باشد به همین مناسبت هر سال از طرف گروه های علمی و دانشگاهی ومردمی مراسم های مختلفی در رابطه با این روز و اهداف آن برگزار می شود . امسال در ایران نیز تقریبا همزمان با این روز در آبان ماه 96 اولین سمپوزیوم تخصصی لکنت کودک باحضورمحققان و اساتید و صاحب نظران بنام رشته  گــفتار درمانی در زمینه لکنت در محل دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران برگزار شد و این نیز به عنوان عضوی از جامعه گفتار درمانی مسئولیت دبیر اجرائی این سمپوزیوم را به عهده داشتیم .

در این مقال قصد داریم تا اختصار و به زبان بسیار ساده و روان علت شناسی چگونگی شروع وثبت  لکنت در کودکان را بر اساس خلاصه مطالب ارائه شده در سمپوزیوم بررسی کنیم .

 

لــکنت چیست ؟

 

هرگونه اختلال در روانی گفتار و الگوهای زمان بندی طبیعی آن که منجربه اختلال در توالی ، پیوستگی و سرعت مناسب گفتار شود لکنت زبان نامیده می شود . ازنظر میزان شیوع آمار رسمی در ایران هنوز اعلام نشده است . ولی جدیدترین تحقیقات در خارج از ایران نشان می دهد سالیانه بین 5 تا 8 درصد از کودکان مبتلا به لکنت می شوند و در 90%مواقع سن ابتلا به لکنت بین 2 تا 4 سال است و فقط در10 درصد مواقع شروع لکنت قبل از 2 سالگی یا بعد از 5 سالگی می باشد.

با توجه به آمار سال 95 جمعیت 0 تا 4 سالگی حدود هفت میلیون نفر میباشد و با حساب ساده 350تا 560 هزارکودک در سال مبتلابه لکنت می شوند.

میزان شیوع لکنت در پسرها 3 برابر دخترها می باشد. با افزایش سن،میزان ابتلا به لکنت با توجه به اقدامات درمانی به ویژ گفتاردرمانی و همچنین درمان خودبخودی کاهش پیدا می کند و این آمار در بزرگسالان به 1%میزان افراد جامعه تقلیل پیدا می کند براساس مطالعات انجام شده آمارهای رسمی در ایران نیز 1% شیوع لکنت در بزرگسالان را تایید می کند جمعیت بالای 40 سال کشوربر اساس آمارسال 1395 حدود سی میلیون نفر می باشد که بر این اساس چیزی حدود 300.000 نفر ازبزرگسالان در کشور دارای لکنت زبان می باشند .

 مطالعات انجام شده نشان داده است که در جوامع دو زبانه امکان ابتلا به لکنت کمی بیشتر از جوامع تک زبانه می باشد.

-علائم لکنت می تواند به صورت های مختلفی از جمله تکرار کل کلمه ،تکرار اول کلمه ،کشش صداها،قفل روی کلمه و شروع گفتار،تنفس معکوس و حرکات اضافه در چهره و اندام ها در افراد مختلف دیده شود .

علت شناسی :

در رابطه با علت شناسی لکنت نظریه های متفاوتی وجود دارد . مهم ترین مسئله ای که باید ابتدا به آن توجه شود این است که چه چیزی علت شروع لکنت نیست . وقتی در رابطه با علت لکنت صحبت می کنیم باید دو مقوله رااز به طور مجزا بررسی می کنیم . ابتدا علت شروع اختلال لکنت و دوم علت لحظه وقوع لکنت .  همه افراد دارای لکنت همه جا وهر زمان لکنت  نمی کنند و در زمان  ،مکان  و با افراد مختلف احتمال وقوع لکنت متفاوت است پس این مهم است و باید مجزا شود که چه چیزی باعث شده در این لحظه و موقعیت لکنت اتفاق بیفتد و اینکه علت اصلی شروع لکنت چه بوده است.

الفــ) علت شروع لکنت: بیشتر نظریه های موجود در رابطه با علت شروع لکنت بر تفاوت های عصب شناختی در مغز و سیستم عصبی مربوط به گفتار  اشاره میکند که سبب تفاوت در پردازش اطلاعات حرکتی بخصوص در ناحیه حرکتی ثانویه مغز ( SMA یا secondary motor area ) می شود. و در نتیجه آن سیستم بیان و تولید گفتار افراد را بی ثبات میکند و سبب  ابتلا به لکنت می شود در بیش از 70% مواقع علت این تفاوت عصب شناختی مسائل ژنتیک است.و در کمتر از 30% مواقع مسائل غیز ژنتیکی مطرح می شود.

از نظر ژنتیک بحث چند کروموزومی در لکنت مطرح می باشد یعنی چندین کروموزوم با هم دخیل هستند و سبب بروز این اختلال می شوند که کروموزوم دوازده در اکثریت موارد ثابت می باشد و  در کنار کروموزوم دوازده می تواند به صورت غیر ثابت کروموزوم های دیگر نیز درگیر باشند. پس بحث تفاوت های عصب  شناختی چه از نظر عملکردی founction و چه ساختاری stractural شرط لازم برای شروع لکنت است اما کافی نیست و فاکتورهای دیگری نیز از جمله ساختارهای زبانی مورد استفاده و همچنین مسائل روان شناختی و به عنوان شرط کافی برای شروع لکنت مطرح می شود.

به زبان ساده کودکی را در نظر بگیرید که از نظر ساختارهای عصب شناختی لازم برای گفتار دارای نقص  و تفاوت هائی با سایر کودکان و همچنین  زمینه ابتلا به لکنت است، این کودک بین 2 تا 4 سالگی شروع به استفاده از بافت ها و ساختارهای زبانی پیچیده گفتار از قبیل جمله های طولانی تر، کلمات سخت تر، ساختارهای صرف و نحوی و دستوری پیچیده تر تلفظ حروف و الگوهای واج شناسی جدید کرده است. و خود این مسئله می تواند سبب افزایش احتمال شروع لکنت شود و این در حالی است که مغز در حال تلاش برای رد شدن از این مرحله و تطابق خود با شرایط جدید است حال در خیلی از کودکان یک عامل روانشناختی مثل ترس ناگهانی، استرس، هیجان و .... می تواند مزید بر علت شده و سبب درگیر شدن مغز با آن موضوع و در نتیجه کنترل کمتر بر روی پردازش گفتار شود و در نتیجه علائم لکنت بیشتر و بیشتر خودش را نشان می دهد.

به عنوان مثال یک خودرو را در نظر بگیرید که موتور ضعیفی دارد( علل ساختاری عملکردی) در سطح جاده صاف مشکلی ندارد و آرام آرام به پیش می رود اما به سر بالائی که میرسد( علل زبان شناختی) کم کم شروع به نشان دادن علائم می کند حال به این خودرو با سنگینی ( مسائل روان شناختی) نیز اضافه شود می توانید پیش بینی کنید که چه اتفاقی خواهد افتاد .

این اتفاق همان موردی است  که در کودکی بین2 تا 4 سال پیش می افتد تفاوت های عصب شناختی وجود دارد شروع به استفاده از ساخت های زبانی پیچیده  تر میکند علائم لکنت اولیه با ناروانی طبیعی شروع می شود مشابه این اتفاق در کودکان دارای سندروم داون نیز مشاهده می شود،فرد دارای سندرم داون که دارای تآخیر گفتاری است وقتی شروع به حرف زدن می کند و پیشرفت در ساخت های زبانی مورد استفاده او ایجاد می شود، نیاز به هماهنگی های حرکتی بیشتری در سیستم حرکتی گفتار دارد و به همین علت علائم لکنت در وی،مشاهده می شود حالا تصور کنید فاکتور سوم که همان علائم روان شناختی است نیز به این موضوع اضافه شود.

 

برای همه ما انسان ها پیش آمده که درمواقعی عصبانی ، ناراحت یا مضطرب هستیم و به نوعی ذهن مان درگیر یک یا چند تنش با بحران است .این امر سبب می شود تا حالت های عملکردی، خلقی ، شناختی و رفتاری ما در سطوح مختلف تغییر کند و نسبت به مواقعی که دارای این حالت ها نیستیم در سطح پایین تری قرار بگیرد .

تصور کنید فرد ورزشکاری را که بخاطر هیجان یا اضطراب با فشار روانی ناشی از تماشاچی ها نتواند حرکت یا فعالیتی که بار ها بارها به راحتی آن را انجام داده را مثل قبل و به خوبی گذشته انجام دهد .

به همین علت عملکرد گفتاری فرد نیز می توانه دستخوش تغییر شود . بی ثباتی حرکتی و تفاوت عملکردی و ساختار ی در سسیتم عصبی وجود دارد ، بیان یک جمله پیچیده و یا سخت را هم داریم ،تازه فاکتور سوم که همان استرس و هیجان ویا اضطراب ناشی از مسائل روز مره می باشد نیز اضافه شده و سبب کاهش کنترل سیستم عصبی در عملکرد اندام های گفتاری شده و لکنت بیشتری اتفاق می افتد . 

این مدل توصیف علت بروز لکنت به نظریه پکمن معروف است و به pacman2011خوبی شروع لکنت در کودکان را توصیف می کند اما این الگو برای لکنت در سن های بالاتر، کودکان مدرسه رو، نوجوانان و بزرگسالان متفاوت است  ، علت لحظه وقوع لکنت مطرح می شود.

ب) علت لحظه وقوع لکنت:

به تدریج با گذرزمان در صورت عدم پیگیری درمانی ویا بهبود خود به خودی فرد دارای لکنت تجربه های مختلفی از شکست های گفتاری، پاسخ های نا مطلوب از اطرافیان ،تمسخر ،تحقیر را تجربه می کند.

و خود این قضیه سبب سرخوردگی و کاهش اعتماد بنفس هم  در رفتار و هم در گفتار فرد می شود . فرد دائم در تلاش است تا لکنت خود را پنهان کند و نگران این است که مردم به  لکنت چه عکس العملی نشان می دهند . به مرور زمان خود نگرانی و ترس از بروز لکنت و انگشت نما شدن او به عنوان یک فرد دارای لکنت می تواند به عنوان یک عامل روانشناختی و فاکتور چهارمی وارد عمل  شود . زمینه عصب شناختی و پیچیدگی های گـفتاری و تنش های روزانه در گیر کننده  ذهن وجود دارند و به این عوامل ، اضطراب و نگرانی از بروز لکنت نیز اضافه می شود و هر باری که فرد لکنت را تجربه می کند ،نگرانی او برای حرف زدن بیشترو بیشترمی شود و همین نگرانی ها باعث مطرح شدن علت لحظه وقوع لکنت می شود هر باری که فرد قصد صحبت کردن دارد موجی از استرس و هیجان سراسر وجود فرد را فرا می گیرد . ضربان قلب اوبالا می رود تنفس بهم می ریزد و لرزش در اندام های مختلف بدن ایجاد می شود . عضلات  مختلف بدن از جمله شکم قفسه سینه،اندام های گفتاری ،حلق و حنجره دچار انقباض وسفتی می شود و بیان هر کلمه و شروع گفتار برای وی سخت ترین کار دنیا می شود و هر بار اتفاق افتادن لکنت ، باعث می شود شروع گفتار برای دفعه های بعد سخت تر و سخت تر شود و کلام که یک موهبت الهی و توانایی منحصر به فرد در انسان است تبدیل به یکی از سخت ترین و زجر آورترین فعالیت های مورد نیازیک فرد در طی زندگی  شود .

هر بار بیان خواسته ،اظهار نظر کردن در رابطه با موضوعات مختلف، ابراز احساساست ،پاسخ دادن به سوال گفتن اسم، سلام و احوال پرسی و......

برای فرد همانند یک جدال سر سختانه است . وحتی فکروتصور صحبت کردن در حضور دیگران نیز می تواند سبب بروز علائم روانشناختی ثانویه همچون اضطراب و نگرانی شود . در نهایت در غالب مواقع منجربه اجتناب از حرف زدن در فرد میشود سکوتی که انتخاب و ترجیح اجباری خود فرد دارای لکنت است ...

در این چنین شرایطی کنترل و درمان علائم روانشناختی ثانویه اضافع شده به لکنت از جمله اضطراب کاهش اعتماد بنفس سرخوردگی ترس از حضور در جمع و ......... می تواند به صورت غیر مستقیم سبب کاهش علائم لکنت شود ولی درمان آنها هیچ وقت سبب درمان لکنت نشوده ولی به عنوان یک عامل بسیار قوی در کنترل لکنت و بی ثباتی های گفتاری مطرح است .

 

درمـان و توانبـخشی

در سراسر جوامع پزشکی و علمی پیشرفته ،خط اول درمان و تشخیص لکنت بر عهده گفتار درمانگران می باشد .

روند درمان لکنت برای سنین مختلف کاملا متفاوت است . در سنین کودکی تکیه بر آغاز درمان بلافاصله بعد از شروع اختلال است . تشخیص اینکه برای درمان مستقیم شروع شود یا اینکه به صورت غیرمستقیم شرایط کنترل شود بر عهده گفتار درمانگر مجرب وآموزش دیده در زمینه لکنت می باشد .

تاکید بر این است که همه کودکان دارای لکنت بهبود خود بخودی ندارن هر چند که آمارها نشان می دهد 70%کودکان دارای لکنت به طور خود به خودی خوب می شوند ولی ذکر یک نکته بسیار قابل توجه است و اینکه تمام بزرگسالان دارای لکنت از همین سن لکنت کردن را آغاز کرده اند . پس اگر قرار بر این باشد که همه خوب شوند ،آمار 1%افراد بزرگسال دارای لکنت از کجا ایجاد شده است؟

درمان لکنت کودکان شامل چند اصل کلی است

الف)جلوگیری از تشدید علائم

ب)کمک به رفع مشکل گفتاری و جلوگیری از تسبیت و ماندگار شدن علائم

ج)کنترل شرایط محیطی بهبود یا تشدید کننده لکنت (محیط عاطفی کودکان )

د)روش های گفتاری مستقیم یا غیر مستقیم کمک کننده به کاهش تجربه لکنت وافزایش تجربه گفتارر روان .

ه)افزایش مقاومت کودک در برابر عوامل روانشناختی همچون اضطراب که به مرور زمان در فرد ایجاد می شود .

د )کنترل شرایط محیطی ،عکس العمل اطرافیان ،افزایش توانایی تحمل واکنش های اطرافیان و افزایش آگاهی اطرافیان و جامعه در رابطه با لکنت زبان نحوه برخورد با آن متناسب با هر کدام از اهداف باید ، برای هر کودک درمان منحصر به فرد و اختصاصی وجود دارد و به هیچ انوان نمی توان برای لکنت نسخه واحدی را تجویز کرد .

انتظار از جامعه خادم پزشکی و روانشناسی این است که در صورت مواجه با لکنت کودک خانواده را به انتظار درمان خود بخودی از پیگیری روند بهبود منصرف نکنند و به جهت لزوم تشخیص شروع درمان مستقیم و غیر مستقیم به گفتار درمانگر مجرب ارجاع بدهند گفتار درمانگر با توجه به شناخت علائم ناروانی طبیعی ،لکنت خفیف ویا شدید و همچنین شرایط محیطی و تواتر رخداد لکنت تقسیم به چگونگی درمان یا صبر کردن می گزرد .

اغلب مواقع مشاهده می شود که بعضی از توصیه های نا بجا و صبر وی توجهی خانواده ها به لکنت اولیه وخفیف سبب تشدید و تثبیت علائم و تبدیل آن به لکنت شدید می شود و بعد از آن به ناچار به گفتار درمانی ارجاع داده می شوند و این در حالی است که کنترل لازم در این مرحله بسیار سخت تر و احتمال ماندگار شدن علائم بسیار بیشتر است . غالبا توقع  از گفتار درمانگر این است که خیلی سریع علائم لکنت کنترل شده ولی مرکز این نکته بسیار مهم است که کنترل علوم لکنت مسئله زمان بری است نوسانی بدون علوم و کاهش یا افزایش دورانی علوم لکنت ،غیر قابل پیش بینی بودن و تاثیر پذیری از مسائل مختلف ،طول کشنده بودن روند درمان از ویژگی های لکنت دوران کودکی است و خانواده باید در کنار اقدامات گفتار درمانی صبر و تحمل برای تکمیل روز درمان را یاد بگیرند .

تحقیقات نشان داده است که اقدامات گفتار درمانی می تواند احتمال درمان لکنت کودکان را 7.5 برابر کند . بنا بر این جامع پزشکی به عنوان خط اول مراجع توسط خانواده ها می توانند نقش بسیار مهمی را در ارجاع به موقع و موثر داشته باشند .

در طی روند درمان در صورتی که عوامل روانشناختی نیز در کنار لکنت وجود داشته باشد ،همکاری تیم های پزشکی و روانشناسی می تواند به عنوان تسهیل کننده روند درمان مطرح باشد وذکراین نکته بسیار مهم است که درمان اضطراب مساوی با درمان لکنت نیست .

تاثیر درمان های داروئی برای لکنت بسیار محدود و تائید نشده هستند واغلب به عنوان درمان های کمکی برای کنترل علائم افراد دارای  لکنت استفاده می شود .

بنا براین نقش گفتار درمانگردرکنترل لکنت کودک به طورخلاصه شامل مواردزیرمی باشد

*راس  هرم تشخیص مراجعه و درمان یا صبر کردن برای درمان خود بخودی

*کمک کننده و تسریع کننده روز درمانگر

*جلو گیری از تشدید و ثبت علائم

*ارجاع جهت استفاده از سایر روش های مداخلات درمانی

بدیعی است که بهترین سن شروع درمان لکنت بلافاصله پس از شروع علائم و سنین پیش دبستانی است و هرسن بالاتر برود روند درمان لکنت سخت تر و متفاوت ترازسن پیش دبستانی وبه گونه ای که شیوه های درمانی سنین بالا تر کاملا متفاوت با لکنت کودک می باشدو در صورت امکان مقالات بعدی به صورت تکمیل بررسی خواهد شد تحقیقات نشان داده است که بعد از درمان خود بخودی در سنین کودکی احتمال برگشت علائم و سنین نوجوانی وجود دارد .

 مروری بر نتیجه مطالعات جدید

  • میزان اضطراب کودک دارای لکنت در شروع لکنت با کودک بودن لکنت مقاومتی ندارد .
  • تفاوتی در میزان اضطراب خانوادهای کودک دارای لکنت در شروع لکنت با کودک بدون لکنت وجود ندارد .
  • شیوه های فرزند پروری علت بروز لکنت در کودکان نیست
  • دوقلوهای تک تخمکی اگریکی ازقل ها دارای لکنت باشد احتمال ابتلا به لکنت درقل دوم16% است
  • پس ژنتیک 100% علت نیست ولی عامل بسیار مهمی در شروع لکنت می باشد .

 

 جمله های کلیدی :

1_8 - 5% کودکان بین 2 تا4 سال دچارلکنت می شوند، یعنی چیزی حدود 560 تا 350 هزار کودک در سال .

2_ همه کودکان دارای لکنت، خود بخود خوب نمی شوند .

3_ 1%بزرگسالان دارای لکنت هستند و اکثریت این افراد ازهمین دوران کودکی شروع به لکنت کرده اند یعنی حدود 300هزار نفراز جمعیت بالای 40 سال کشور .

4_ میزان شیوع لکنت در پسرها 3 برابر دخترها می باشد 

 5_ بهترین سن شروع درمان بلافاصله بعد از شروع  وزیر 5 سال است

6_ صبر نکنیم تا علائم لکنت تثبیت یا تشدید شود بعد به گفتار درمانی مراجعه کنیم.

درمان زود هنگام لکنت می تواند مانع اضافه شدن مسائل روانشناختی همراه با لکنت شود .

7_ تشخیص اینکه برای کودک دارای لکنت درمان مستقیم یا غیر مستقیم شروع  یا صبر شود فقط به عهده گفتاردرمانگر است

8_ علت شروع لکنت مسائل روانشناختی حتی ترس نیست . ولی این مسائل می  تواند سبب بروز تشدید یا ماندگار شدن علائم لکنت شود.

9- دربسیاری از مواقع اضطراب ومسائل روانشناختی به دنبال لکنت در فرد ایجاد می شود که در این صورت برای درمان مسائل روانشناختی به روان شناس  یا روانپزشک ارجاع داده خواهد شد .

  10_علت شروع لکنت به سه عامل تفاوت های عملکردی و ساختاری مغزی ،پیچیدگی های بافت و ساخت های زبانی ومسائل روانشناختی و احساسی بستگی دارد .

 11_علت شروع لکنت و علت لحظه وقوع لکنت با هم متفاوت هستند

12_ تفاوت های عملکردی و ساختاری مغزی شرط لازم برای شروع لکنت هست اما کافی نیست وساخت های زبانی پیچیده مورد استفاده وهمچنین مسائل روانشناختی و احساسی شرط کافی برای شروع لکنت به حساب می آیند .

13_بگوئیم فرد دارای لکنت نه فرد ،یعنی لکنت صفت چسبیده به آن فرد نیست ؟

14_دانش گفتار درمانی وآسیب شناسی گفتار وزبان تنها علمی است که به صورت دائم و پیوسته بر روی موضوع لکنت زبان به صورت تخصصی کار آموزشی و پژوهشی و کلیلنیکی انجام می دهند و بیشترین مطالعه و آموزش کتب و پژوهش مبتنی بر شواهد عملی و دانشگاهی دراین زمینه به علم گفتار درمانی مربوط می باشد .

15_دانش آموختگان و هیچ کدام ازحرف پزشکی روانشناسی روانپزشکی ،زبان شناسی و علوم رفتاری و...... به اندازه گفتار درمانی در رابطه با ماهیت لکنت ، چه گونگی پیدایش ارزیابی و روش های درمانی ان مطالعه در اموزش تئوری و عملی نمی زنند .

16_ نفس گفتار درمانگر کمک به تسریع روند درمان لکنت است و تحقیقات نشان داده است که اقدامات گفتار درمانی می تواند میزان درمان لکنت را 7.5 برابر کند .

17_ خانواده ها  نیزدر کنار اقدامات گفتار درمانی صبر داشته باشند وآرامش خود را برای تکمیل روز درمان حفظ کنند .

18_ نوسانی بودن ، طول کشنده بودن و غیر قابل پیش بینی بودن از ویژگی های لکنت دوران ویژگی است .

19_ جامعه پزشکی به عنوان خط اول مراجعه می توانند نقش بسیار مهمی در ارجاع به موقع و زود هنگام در درمان موثر لکنت داشته باشد .

20_ خانواده ها نیز بخاطر حساسیت و نگرانی در رابطه با لکنت بسیار مستعد در گول خوردن و پذیرش وعده های پوشالی درمان هستند .

 

 

 

 

 

 

  • سال: 1397
  • فصل: تابستان
  • شماره: 8
منتشرشده در روانشناسی, نشریه 8

نشریه ای که به حضور شما خوانندگان گرامی تقدیم می گردد، نخستین نشریه تخصصی بهداشت و سلامت در استان البرز می باشد . این نشریه به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی که برای خود در قبال آگاهی رسانی در حوزه سلامت به جامعه در نظر گرفته ایم

بیشترین نظرات