-->

ورزش و سلامت روح و جسم

ورزش و سلامت روح و جسم

از ضروری ترین نیازهای بشر که جزء شرط های اصلی بهداشت روانی به شمار می رود، آرامش خاطر، احساس امنیت، شادابی و نشاط است و ورزش یکی از راه های دستیابی به این امر مهم می باشد. ورزش، از طرفی با ایجاد محیطی فرح انگیز و نشاط آور و از سوی دیگر با کاستن از فشارهای عضلانی و از بین بردن سستی و کسالت، فشارهای روانی را مهار و باعث احساس شادی و نشاط می شود. به همین دلیل ورزش را «رابط جسم و ذهن» می نامند. ورزش نقش مهمی در سلامت روان انسان دارد. به طوری که در سال ۲۰۰۲ شعار سازمان بهداشت جهانی «تحرک، رمز سلامتی» عنوان شده است. در ادامه به طور اختصار به بررسی اهمیت سلامت روح و جسم در بینش اسلامی و ورزش از دیدگاه حکیم ابوعلی سینا پرداخته شده است

دیدگاه اسلام به سلامت روح و جسم: در بینش اسلامی نیز به سلامت روح و جسم تاکید زیادی شده است، از جمله اینکه بدن هدیه ای الهی است که براساس حسن و کرامت آفریده شده، خداوند در انتخاب برگزیدگان خود همواره به ویژگی های ممتازی توجه داشته، برای نمونه در قرآن کریم آیه ۲۴۶ سوره بقره به ویژگی های چون هوش، فرزانگی، علم، درستی و قدرت بدنی اشاره می کند. یا در جای دیگر می فرماید: المؤمن القوي خير وأحب من المؤمن الضعيف» شخص با ایمان قوی و نیرومند، از شخص با ایمان ضعیف بهتر و دوست داشتنی تر است. حضرت رسول اکرم (ص) پیوسته در مورد بهداشت، حفظ سلامت و تندرستی و تقویت روح و جسم از طریق تفریحات سالم و فعالیت های مختلف ورزشی تاکید فراوان داشتند. حضرت رسول اکرم (ص) می فرماید: ان الله يحب عبدالقوی.

ورزش از دیدگاه ابن سینا:

 ابوعلی سینا به دلیل اهمیت تعلیم و تربیت، ورزش را که یکی از شاخه های بسیار مهم آن می دانست، مطالب با ارزشی در کتاب قانون آورده است. او سلامت تن و روان را مدیون ورزش دانسته و یکی از راه های رشد و نمو کودکان را حرکات ورزشی معرفی کرده است. این فیلسوف عالی قدر مهم ترین حرکات، فعالیت ها و مهارت های ورزشی کودکان و نوجوانان را راهپیمایی، پرش، توپ بازی، طناب بازی، دو، کشتی، اسب سواری، شمشیربازی و شنا ذکر کرده است. با وجود تاکیدات دین مبین اسلام به حفظ سلامت و تندرستی و سازمان جهانی بهداشت در مورد ارتباط بین تحرک و سلامتی شواهد زیادی در دست است که نشان می دهد سلامت افراد در معرض تهدیدات بسیاری است. از جمله فشارهای روانی که نه تنها در عملکرد افراد تاثیر نامطلوب گذاشته، بلکه در کاهش سلامت جسمی و روانی آنها نقش به سزایی دارد. در ادامه به لغت ورزش، تعریف ورزش و به بررسی تاثیرات ورزش پرداخته می شود.

الفت ورزش: لغت ورزش در زبان فارسی مشتق از فعل ورزیدن است که به طور کلی به معنی عمل کردن، انجام کار پیاپی، به کارگماری فکری و جسمی یا به معنی اجرای مرتب تمرین های بدنی به منظور تکمیل قوای جسمی و روحی است. تعریف ورزش: به فعالیت هایا مهارت های عادی جسمانی گفته می شود که بر پایه یک رشته قوانین مورد توافق همگان، با اهداف تفریحی، یا برای مسابقه، نشاط شخصی، دستیابی به ورزیدگی و مهارت جویی یا آمیزه هایی از این اهداف انجام می گیرد. تعریف ورزش از نظر »کواکلی» عبارت است از یک فعالیت نهادینه شده که مستلزم کاربرد نیروی جسمانی شدید با استفاده از مهارت های جسمانی پیچیده به وسیله شرکت کنندگانی است که توسط عوامل درونی و بیرونی تحریک می شوند. این تعریف با فعالیت های ورزشی سازمان یافته ارتباط پیدا می کند.

 تاثیرات ورزش:

 تأثیر ورزش در اجتماعی شدن: پژوهش های اجتماعی شدن در ورزش با توسعه جامعه شناسی ورزش ارتباط مستقیم داشته است. طی دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ برای تبیین جنبه های گوناگون شرکت در فعالیت های ورزشی تلاش بسیاری شده است. اغلب مطالعات اجتماعی شدن در ورزش حول دو مسئله متمرکز بوده است: یکی پیشایندهای شرکت در ورزش یعنی اینکه چگونه و تحت چه شرایطی شخص به ورزش رو می آورد و دیگری پیامدهای شرکت در ورزش این دو فرایند را اجتماعی شدن در نقش اجتماعی و اجتماعی شدن از طریق نقش اجتماعی نیز نامیده اند، لذا در اغلب منابع دو عنوان اجتماعی شدن = در ورزش و اجتماعی شدن از طریق ورزش به چشم می خورد. در اولی فرد در نقش ورزشی مانند «ورزشکار » اجتماعی می شود. دومی نیز به یادگیری نگرش ها، ارزش ها، مهارت ها و گرایش هایی کلی مانند جوانمردی و انضباط اشاره دارد که تصور می شود، در فعالیت های ورزشی حاصل آید. اجتماعی شدن از طریق ورزش عبارت است از: تأثیر ورزش بر باورها، نگرش ها و ... ،. چنین پنداشته می شود که درس هایی که از شرکت کردن در ورزش می آموزیم به سایر جنبه های اجتماعی انتقال پذیر است و از این طريق فرد را برای شرکت موفقیت آمیز در آن زمینه هایاری می دهد. دانیش اظهار می دارد که کودکان مهارت های ارتباط و تصمیم گیری را با شرکت در ورزش کسب می کنند. تربیت بدنی در قبول مسئولیت برای پرورش و القای ارزش های اجتماعی در افراد جامعه خصوصا دانش آموزان مدارس سهیم بوده و به عنوان عاملی در جهت تقویت ارزش های اجتماعی و رفتارهای مطلوب انسانی موثر است. اهتمام به موضوع اجتماعی شدن و رابطه آن با ورزش زمانی به اوج خود رسید که سمیناری بین المللی با موضوع « اجتماعی شدن از طریق ورزش» برپا شد. این سمینار که در سال ۱۹۷۱ در کانادا برگزار گردید به این نتیجه رسید که «فرهنگ بدنی» عاملی مهم در اجتماعی شدن فرد می باشد.

نقش ورزش در پرکردن اوقات فراغت:

فراغت شامل فعالیت هایی جدا از اجبارهای شغلی، خانوادگی و اجتماعی است که در آن فرد فقط به میل خود عمل می کند. در نتیجه فراغت، کاریا بیکاری نیست، بلکه یک تجربه با ارزش زندگی است و به قول ارسطو، فراغت جدید ترین مشغله انسان است. دکتر اناش در کتاب فلسفه تفریحات سالم، اوقات فراغت را آن بخش از زندگی تعریف می کند که «شخص کار، موظف و تکالیف دینی و اجتماعی خود را انجام داده و در خواب نیست « بنابراین اوقات فراغت شامل ساعتی است که انسان با تفریحات و ورزش سپری می کند. در فراغت اندکی که امروزه میسرو ممکن است اجرای برنامه های مناسب تفریحی ورزشی برای تلطیف زندگی، کاستن از فشارهای زندگی ماشینی، ارضای غرایز و تمایلات ذاتی، تأمین سلامت جسمانی و روانی ضرورت دارد. این امر مورد توجه برنامه ریزان تعلیم و تربیت بوده و از هفت بند اهداف تعلیم و تربیت در بند ششم: استفاده صحیح از اوقات فراغت جایگاه پیدا کرده و در این زمینه آموزش های لازم نظری و عملی در مدارس صورت می پذیرد یکی از روش هایی که می تواند اوقات فراغت افراد جامعه را زیر پوشش قرار دهد و بسیاری از ضعف ها و کمبودهای جسمانی و روانی را رفع و درمان کند، ورزش و تفریحات سالم

است. تربیت بدنی و ورزش گذشته از جبران ضعف ها و حفظ تندرستی، افراد را برای زندگی، تلاش و اهداف مشترک آماده می سازد. استفاده از بازی در اوقات فراغت فرصتی برای پیشرفت فرد فراهم می نماید. فراغت همیشگی انسان را گرفتار بی حوصلگی و دلتنگی می سازد. انسان بیکار فرصت پیدا می کند که خاطرات گذشته را تجدید کند و در غم و اندوہ گرفتار شود، یا به آینده فکر کند و دچار دلهره و اضطراب شود. تربیت بدنی در رفع این عوارض سهیم است و عامل موثری برای مبارزه با بی حوصلگی و پر کردن اوقات فراغت فرد می باشد. ورزش به عنوان یکی از روش های گذران اوقات فراغت در جذب ارزش های فرهنگی موثر است. در ورزش های گروهی بازیکن تلاش می کند تا برای جذب بهتر در گروه، رضایت سایر بازیکنان را به دست آورد و از این طريق ملاک های سازگاری در جمع را در خود ایجاد نماید. از دیدگاه جامعه شناسی، گذران اوقات فراغت با ورزش از غیر پویا شدن و به انحراف رفتن توانایی های افراد جامعه به ویژه جوانان جلوگیری می کند و در مقابل، قابلیت تولید و بهره وری آنها را در قالب های مختلف اجتماعی و اقتصادی هر چه بیشتر تقویت می نماید. به طور کلی ورزش در تمام دوران زندگی انسان ها حائز اهمیت است ولی چون مبنای تربیت جسمی و روحی در سنین جوانی گذاشته می شود، باید اهمیت بیشتری در این دوران برای ورزش قائل بود. ورزش علاوه بر آن که موجب می شود، جوانان سرگرمی مناسبی برای گذران اوقات فراغت خود داشته باشند، در تأمین سلامت جسمی و روحی آنان تأثیر به سزایی دارد. بسیاری از آثار نامطلوب محیط اجتماعی، اقتصادی، وضع خانوادگی، وراثت و نظایر آن با استفاده از ورزش می تواند کاهش یابد، یا حتی به طور کلی از میان برود. تربیت بدنی و ورزش اگر به طور اصولی و بر اساس یک برنامه منظم و صحیح استفاده شود، در تحقق بسیاری از نیازهای مهم دوران جوانی، شناخت زندگی سالم اجتماعی و اصلاح با جلوگیری از رفتارهای انحرافی می تواند نقش موثری داشته باشد.

تأثیر ورزش بر فرهنگ:

 فرهنگ را می توان به عنوان مجموع ویژگی های رفتاری و عقیدتی اکتسابی اعضای یک جامعه خاص تعریف کرد واژه تعیین کننده در این تعریف همان واژه اکتسابی است. ورزش بخش مهمی از فرهنگ ملل در جهان معاصر است بحث های محافل گوناگون، سرفصل - روزنامه ها، برنامه های رادیویی و تلویزیونی جایگاه آن را روشن ساخته است. اعلام موفقیت در مسابقات ملی او بین المللی میلیون ها نفر را شاد و شکست در برنامه ها مردم را غمگین و خشمگین می سازد. جلب میلیون ها نفر تماشاچی به استادیوم ها، تبلیغات تجاری در کنار وخلال مسابقات، حمایت تماشاگران و استقبال آنان از تیم های مورد علاقه در کمک به بالابردن استعدادها و ارائه مطلوب و موزون حرکت ها و فعالیت های ورزشی موثر می باشد. ورزش، تمرین تفکر واقع گرایانه و پرهیز از تفکر ذھن گرایانه است. با ورود ورزش به فرهنگ ایده آليست این تفکر به نفع فرهنگ رئالیست رنگ می بازد. ابعاد غیرمادی فرهنگ نظیر اعتقادات، آداب و رسوم و ارزش و نیز ابعاد مادی فرهنگ نظیرمعماری و تکنولوژی، تحت تأثیر ورزش وارد سیر تکاملی می شوند.

تأثیر ورزش در کاهش افسردگی:

 به عقیده محققین، ورزش باعث شادی و نشاط و بالا بردن اعتماد به نفسس می گردد، زیرا افراد افسرده اعتماد به نفس ندارند یا میزان آن در آنان بسیار پایین است. ورزش احساس رضایت باطنی شخص را بالا برده و فرد حس می کند که به موقعیت هایی دست یافته است. ورزش در درمان بسیاری از بیماری ها از جمله افسردگی تأثیر به سزایی دارد. ۳۰ دقیقه ورزش در روز می تواند آثار افسردگی را به اندازه برخی روش های روان درمانی و داروهای ضد افسردگی کاهش دهد. به گزارش پایگاه اینترنتی مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس، بررسی روان پزشکان نشان می دهد روزانه ۳۰ تا ۳۵ دقیقه ورزش می تواند آثار و عوارض افسردگی را تا نصف کاهش دهد و این کار برابر با تأثیر روش های درمانی متداول و مصرف برخی داروهای افسردگی می باشد. روانپزشکان قصد دارند با استفاده از نتایج این تحقیق شیوهای مختلط از روش های روان درمانی و ورزش را برای درمان افسردگی ابداع کنند.

فواید ورزش در بهبود افسردگی به طور فهرست وار ارائه می شود:

  • احساس کاهش قابل ملاحظه غم و اندوه
  • افزایش اعتماد به نفس
  • ایجاد احساس موفقیت
  • افزایش خلاقیت های فردی

در یکی از جالب ترین تحقیقات کلینیکی مشخص شده است که:

ورزش نه تنها در معالجه افسردگی بسیار موثر است، بلکه نقش به سزایی در جلوگیری از بازگشت این بیماری دارد و با توقف انجام حرکات ورزشی خطر بروز علایم افسردگی افزایش چشم گیری خواهد داشت. به گفته یکی از روانشناسان مهم نیست که افراد افسرده به چه میزان ورزش می کنند، بلکه مهم این است که به طور مرتب روزانه وقتی را برای این امر اختصاص دهند.

تأثیر ورزش در کاهش اضطراب:

 استرس هنگامی رخ می دهد که فرد احساس کند بین قابلیت های فردی خود و آن چه در یک موقعیت خاص لازم است توازن وجود ندارد و پیامد عمل نیز مبهم می باشد. در زمانی که احساس نگرانی و اضطراب پیش می آید انسان باید به کار و فعالیتی مشغول شود، چون معمولا ذهن انسان در یک لحظه نمی تواند به چند موضوع متفاوت فکر کند. در این میان هر قدر کار و فعالیت حالت سرگرم کنندگی بیشتری داشته باشد موثرتر خواهد بود. این عمل باعث خواهد شد راحت تر با افکار اضطراب زا مبارزه کند. در واقع خواهیم توانست ذهن خود را از درگیر شدن با افکار منفی منحرف کنیم. در این خصوص ورزش کردن باعث خواهد شد فرد در مواجه با شرایط اضطراب زا خونسردی و آرامش بیشتری داشته باشد. تحقیقات کارشناسان نشان می دهد که ورزش تأثیرات فیزیولوژیکی بر بدن دارد که این تأثیرات فیزیولوژیک فراهم کننده آرامش در افراد هستند. در دنیای امروزه دانستن راه و روش زندگی و پیشرفت عملا بدون استرس امکان پذیر نیست و این در بین جوامع بشر به صورت قانون در آمده است.

نظام پیچیده کنونی ما چنان است که دستگاه عصبی مادر طی روز دائمااز سوی نشان های استرس زای کوچک و بزرگ بسیار زیادی بمباران می شود و ایستگاه های عصبی عضلانی ما دائما در حالت تنش به سر می برند. در نتیجه استرس یکی از عمومی ترین مشکلاتی است که افراد با آن روبرو هستند و از آنجایی که امروزه مساله سالم زیستن و رابطه آن با فعالیت های بدنی اهمیتی اساسی یافته است، تمرین و ورزش یکی از ساده ترین ابزارهایی است که استرس را کنترل می کند، ما می دانیم که ورزش مداوم بدنی در صورتی که به درستی انجام شود و با بیماری شخص در تضاد نباشد، در نگهداری سلامت جسم و روان و بهزیستی فرد و پیشگیری از بسیاری از بیماری های یکی از مهم ترین عوامل به شمار می رود و این واقعیتی است که فعالیت بدنی، استرس عاطفی را به طور موثر فرو می نشاند. و بسیاری از پیامدهای ناخوشایند آن را خنثی می کند. اگر چه ورزش مشکلات کاری را حل نمی کند و یا وقتی در ترافیک قرار گرفته ایم کار پلیس راهنمایی و رانندگی را انجام نمی دهد و راه را برای ما باز نمی کند اما مطمئنا به دلیل فعل و انفعالاتی که در بدن صورت می گیرد به ما کمک می کند که از عهده فشار روحی برآییم و از تبدیل آن به یک مسأله مزمن جلوگیری کنیم

تأثیر ورزش بر حافظه :

مدت ها است که فواید ورزش برای قلب و عروق شناخته شده است، اما امروزه مشخص شده است که ورزش برای همه بدن حتی مغز سودمند است ورزش جریان خون را در کل بدن افرایش می دهد و بالطبع جریان خون در مغز نیز افزایش می یابد، به نظر می رسد افزایش جریان خون در مغز فرایند از دست رفتن بافت سلولی مغز را که در حدود ۴۰ سالگی شروع می شود، کند می کند. محققان هنوز مطمئن نیستند که میزان مورد نیاز ورزش برای بهتر شدن حافظه چقدر است، اما چیزی که می دانیم این است که حتی مقدار بسیار کمی ورزش و فعالیت فیزیکی می تواند به بهتر شدن حافظه شما - کمک کند و این تأثیر وقتی بیشتر می شود که مرتبا و حداقل سه بار در هفته ورزش کنید. تحقیقات دکتر هیتر س. اولیه در دانشگاه علوم تندرستی اور گان در آمریکا نشان داد: سالمندانی که یک برنامه تمرینی شامل راه رفتن سریع بر روی نوار گردان را سه بار در هفته و به مدت یک ساعت، در طول چهار ماه : انجام میدادند، حافظه و زمان واکنش آنها، بهبود یافته بود. تحقیقات بیشتر نشان داد که آهسته دویدن، راهپیمایی دوچرخه سواری و حرکات موزون نیز مانند راه رفتن سریع، موجب بهبود حافظه و زمان واکنش در سالمندان می شود. پژوهشگران همچنین دریافتند سالمندانی که در یک برنامه تمرینی قدرتی و انعطافی به مدت یک ساعت 3بار در هفته و در طول ۲ ماه شرکت کردند، عملکردشان در اجرای آزمون های حافظه بهبود یافت. اگر چه این گونه بهبود حافظه بیشتر در سالمندانی که تمرین های هوازی انجام می دهند را می دهد، اما تحقیقات بیشتر نشان داده است که هیچ تمرین ورزشی نسبت به تمرین های ورزشی دیگر از لحاظ تأثیر بر حافظه برتری ندارد. به عبارت دیگر بین ورزش های مختلف از حیث تأثیر بر حافظه تفاوت معنی داری مشاهده نمی شود. در نتیجه تمرین های ورزشی مداوم میزان جریان خون در مغز افزایش می یابد. افزایش جریان خون موجب اکسیژن رسانی و تغذیه بهتر نورون های مغز شده و از تنگ شدن عروق مغز جلوگیری می کند. این تأثیرات خود موجب پیشگیری از فراموش و زوال توانمندی های ذهنی در سالمندی می شود. تمرین های ورزشی همچنین موجب آزاد سازی نوعی فاکتور رشد به نام B D . N . F

می شود که می تواند نورون ها را در مقابل آسیب و صدمه مقاوم نموده و تا حدودی از بروز بیماری های آلزایمر و پارکینسون جلوگیری کند

تأثیر ورزش در اخلاق و رعایت حقوق دیگران:

 چون برنامه های تربیت بدنی امکان و شرایطی دارد که در شخصیت و ماهیت افراد بروز می کند و آشکار می گردد، لذا رفتار و اعمال ناشایسته شناخته می شود و جایگزینی خصایص انسانی و رعایت قوانین صورت می گیرد. بدین گونه هر فرد می تواند از احترام لازم در بین دسته و جامعه خود برخوردار گردد. این ارتباط مطلوب شکل گرفته و به صورت اخلاق در آمده و به قلمروهای خارج نیز انتقال یافته و مشاهده می شود. هربرت رید اغراق نکرده است آنجا که می گوید: «من کاملا موافقم که تربیت ورزشی تا حدی به پرورش اراده می انجامد. همچنین از این که در مدارس ما زمانی را به بازی ها اختصاص می دهند متأسف نیستم، بلکه برعکس، این زمان تنها زمانی است که به بهترین وجه می گذرد ...

اخلاق ورزشی روحیه تیمی و گروهی به سنتی در کنار دیگر سنت های اجتماعی، تبدیل شده است.

انتقال و کاربرد آموخته های اجتماعی ورزش ها و انعکاس این رفتارهای آموخته شده فرد را برای زندگی در گروه آماده تر می سازد. تجربه اجتماعی کسب شده از راه فعالیت های گروهی تربیت بدنی در حل مسائل اجتماعی بسیار مفید می باشد. تصمیم گیری های منطقی، قضاوت های اخلاقی و تجربه آنها در میادین ورزشی قابل انتقال به زندگی هستند، تقلید از مربیان و رهبران در گفتار و کردار که مورد احترام شرکت کنندگان در فعالیت های ورزشی هستند، باعث ایجاد صفات برجسته و مطلوب در ورزشکاران و دانش آموزان می گردد. کنترل احساسات، احترام به قوانین، رعایت منافع جمعی از جمله عاداتی هستند که در ورزش امکان آموزش آنها موجود است. اغلب ورزشکاران اذعان دارند که فلسفه زندگی مربیان و طرز رفتار آنها در زندگی اجتماعی و اخلاقی این گروه موثر بوده، زیرا آنان در موقعیت بهتری برای الگوبرداری قرار دارند. تربیت اخلاقی ورزشکاران از رفتار مربیان نشأت می گیرد، پس مربیان با اعتماد به کار و نقش خود لازم است اصول انسانی و اخلاقی را رعایت کنند.

 

 

 

تأثیرات فیزیولوژیکی: در ایجاد احساس نشاط و شادابی حین ورزش، ترشح مخدرهای طبیعی گروه اندروفین ها در مغز و غده هیپوفیز نقش مهمی را ایفا می کنند. هنگام ورزش کردن، ترشح میانجی های عصبی - شیمیایی مثل اندروفین، انکفالین و سروتونین در خون افزایش یافته و با | اثرات ضددرد و شادی بخش خود، قادرند در فرد نشاط و سرور ایجاد کنند. برنامه های منظم و متعادل ورزشی، مثل راه رفتن سریع به مدت بیست دقیقه در هر روز تولید اندروفینهارا برمی انگیزد و احساس نشاط را تقویت می کند.

سخن پایان:

 (۲۰۰۲) در تحقیقی پیرامون ورزش می نویسد: ورزش باعث اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی و بهتر شدن اخلاق می شود و کمک می کند تا فردی بهتر و مفید باشیم. ورزش همچنین در رفتار معنوی و بینش اجتماعی تأثیر داشته و زمینه ساز خلق وخوی بهتر و به وجود آورنده شخصیت است. تربیت بدنی در رشد و تقویت ارزش های انسانی و ارزش تعاون و همکاری مؤثر است. ورزش واسطه ای مناسب برای اجتماعی شدن، ایجاد کفایت و مهارت، استحکام روابط خانوادگی، سهولت دوستیابی و ارتباط سالم با همسالان و همگامان می باشد.

 

 

 

  • سال: 1395
  • فصل: تابستان
  • شماره: 4
منتشرشده در روانشناسی, نشریه 4

نشریه ای که به حضور شما خوانندگان گرامی تقدیم می گردد، نخستین نشریه تخصصی بهداشت و سلامت در استان البرز می باشد . این نشریه به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی که برای خود در قبال آگاهی رسانی در حوزه سلامت به جامعه در نظر گرفته ایم

بیشترین نظرات